Američka reportaža iz Sarajeva otvorila je pitanje ustavne diskriminacije u Bosni i Hercegovini, posljedica Dejtonskog sporazuma i problema u izbornom sistemu koji već godinama izazivaju političke rasprave.
Religion News Service (RNS) objavio je opširnu reportažu iz Sarajeva u kojoj analizira političko uređenje Bosne i Hercegovine, položaj građana koji ne pripadaju konstitutivnim narodima i ulogu vjerskih zajednica u društvu koje se i dalje suočava s dubokim podjelama.
Gotovo 31 godinu nakon potpisivanja Dejtonskog mirovnog sporazuma, Bosna i Hercegovina i dalje osjeća posljedice ustavnog sistema koji je uspostavljen nakon rata.
Iako je Dejtonski sporazum zaustavio oružani sukob, način na koji je uređeno političko predstavljanje ostao je predmet brojnih kritika, posebno zbog ograničenja koja pojedinim građanima onemogućavaju kandidaturu za najviše državne funkcije.
Sadržaj clanka
Američka reportaža o ustavnom sistemu BiH i političkoj diskriminaciji
Američka novinska agencija Religion News Service kroz tekst novinara Davida Iana Kleina razgovarala je s predstavnicima islamske, katoličke i jevrejske zajednice, ali i s intelektualcima i aktivistima koji upozoravaju na probleme postojećeg sistema.
U središtu reportaže nalazi se pitanje zbog čega politička prava u Bosni i Hercegovini u velikoj mjeri zavise od etničke pripadnosti i teritorijalnih kriterija, umjesto od jednakog građanskog statusa.
Poseban fokus stavljen je na izbor članova Predsjedništva BiH i ustavna pravila prema kojima su određene najviše funkcije povezane s pripadnošću konstitutivnim narodima.
Zbog takvog sistema, pripadnici nacionalnih manjina i građani koji se ne izjašnjavaju kao Bošnjaci, Srbi ili Hrvati ne mogu se kandidovati za pojedine najviše funkcije pod jednakim uslovima.
Presuda Sejdić i Finci i dalje bez potpunog rješenja
Američka reportaža podsjeća i na presudu Evropskog suda za ljudska prava iz 2009. godine u predmetu Sejdić i Finci protiv Bosne i Hercegovine.
Sud je tada utvrdio da su ustavna ograničenja kojima se Jevrejima i Romima onemogućava kandidatura za Predsjedništvo BiH i Dom naroda Parlamentarne skupštine BiH suprotna Evropskoj konvenciji o ljudskim pravima.
Iako je od donošenja presude prošlo više od 15 godina, potrebne ustavne promjene još uvijek nisu provedene.
Zbog toga pitanje političke ravnopravnosti i dalje ostaje jedan od najvećih izazova Bosne i Hercegovine na evropskom putu.
Kada se vjera i politika počnu preplitati
Dio reportaže posvećen je i odnosu religije, nacionalnog identiteta i politike.
Sagovornici upozoravaju da preveliko povezivanje vjerskih i političkih pitanja može dodatno učvrstiti podjele koje postoje u društvu.
Fra Mile Babić govorio je o problemu u kojem politički lideri preuzimaju ulogu vjerskih autoriteta, dok pojedini predstavnici vjerskih zajednica ulaze u političke rasprave.
Slična upozorenja iznio je i Muhamed Jusić iz Rijaseta Islamske zajednice u Bosni i Hercegovini, koji je govorio o korištenju vjerskog identiteta u političkim sukobima.
Pitanje odnosa religije i politike posebno je osjetljivo u zemlji u kojoj su nacionalni i vjerski identiteti često povezani s političkim predstavljanjem.
Položaj Jevrejske zajednice i problem jednakih prava
Američka reportaža bavi se i položajem Jevrejske zajednice u Bosni i Hercegovini.
Rahela Džidić govorila je o problemima diskriminacije i dugogodišnjim izazovima vezanim za povrat imovine, dok je Jakob Finci ponovo ukazao na posljedice neprovedene presude koja nosi njegovo ime.
Prema navodima iz reportaže, veliki broj građana BiH nema mogućnost kandidovanja za određene najviše državne funkcije zbog postojećeg ustavnog sistema.
Time se pitanje političke ravnopravnosti ne odnosi samo na izborne procedure, nego i na širi princip jednakog tretmana svih građana.
Uloga vjerskih zajednica u društvu koje traži promjene
Religion News Service kroz razgovore sa sagovornicima pokušava prikazati koliko su u Bosni i Hercegovini povezana pitanja vjere, identiteta, politike i ustavnog uređenja.
Vjerske zajednice mogu imati važnu ulogu u izgradnji povjerenja i dijaloga, ali njihovo uključivanje u političke sukobe može dodatno produbiti postojeće razlike.
Bosna i Hercegovina nakon rata izgradila je sistem zasnovan na ravnoteži između konstitutivnih naroda, ali brojni sporovi pokazuju koliko je teško pronaći model koji bi istovremeno zaštitio kolektivna prava i omogućio jednaka prava svim građanima.
Evropski put BiH i pitanje ustavnih reformi
Američka reportaža posebno ističe da je pitanje ustavne reforme jedno od ključnih pitanja budućnosti Bosne i Hercegovine.
Neprovođenje presuda Evropskog suda za ljudska prava predstavlja dugogodišnji problem i jednu od prepreka u procesu približavanja evropskim standardima.
Reforme bi trebale pronaći ravnotežu između složene strukture države i potrebe da svi građani imaju jednaku mogućnost političkog učešća.
Za sada ostaje otvoreno pitanje može li Bosna i Hercegovina pronaći rješenje koje će zadovoljiti različite političke interese i istovremeno osigurati ravnopravnost svih građana.
Američka reportaža tako ponovo otvara jednu od najvažnijih tema u BiH – odnos između ustavnog sistema, političkog predstavljanja i prava građana koji žele jednako učestvovati u političkom životu zemlje.
Više o političkim izazovima u Bosni i Hercegovini i aktuelnim reakcijama domaćih i međunarodnih aktera pročitajte i u našim ranijim tekstovima.
