Pravila na granicama sada su drugačija za putnike koji iz Bosne i Hercegovine putuju prema zemljama Evropske unije i šengenskog prostora. Nova pravila na granicama promijenila su način evidentiranja putnika, a klasično udaranje pečata u pasoš zamijenjeno je digitalnim sistemom na prelazima na kojima se primjenjuje EES.
Riječ je o Entry/Exit Systemu (EES), odnosno evropskom sistemu ulaska i izlaska, koji evidentira državljane zemalja izvan EU prilikom kratkotrajnog boravka. Sistem je nakon postepenog uvođenja postao potpuno operativan 10. aprila 2026. godine na vanjskim graničnim prijelazima 29 evropskih zemalja koje ga koriste.
Za građane Bosne i Hercegovine koji putuju na kraći boravak to znači da prelazak granice više ne izgleda potpuno isto kao ranije.
Sadržaj članka
Pravila na granicama: Šta putnici trebaju znati?
EES je napravljen kako bi se ulasci i izlasci putnika evidentirali elektronski. Umjesto oslanjanja na pečate u pasošu, sistem bilježi podatke iz putne isprave, datum i mjesto ulaska i izlaska, ali i određene biometrijske podatke.
Prilikom registracije mogu se uzimati fotografija lica i otisci prstiju, dok se podaci o prelasku granice pohranjuju u digitalni sistem.
Na narednim prelascima provjera može biti jednostavnija jer se identitet putnika može uporediti s već evidentiranim podacima.
Za putnike je zato važno da računaju na nešto drugačiju proceduru nego što su je godinama poznavali, naročito ako se prvi put registruju u sistem.
Koga se nova kontrola tiče?
EES se prvenstveno odnosi na državljane zemalja koje nisu članice EU koji putuju u zemlje koje koriste sistem radi kratkotrajnog boravka – najviše 90 dana unutar perioda od 180 dana.
To uključuje i putnike kojima za takav boravak nije potrebna viza, što je posebno važno za građane BiH koji s biometrijskim pasošem putuju u šengenski prostor.
Sistem, međutim, ne obuhvata sve putnike na isti način. Primjerice, određene kategorije osoba s dugoročnim vizama ili odgovarajućim boravišnim dozvolama izuzete su od registracije u EES-u.
Zbog toga se procedura može razlikovati zavisno od statusa putnika i dokumenta s kojim prelazi granicu.
Zašto je EU uvela EES?
Jedan od glavnih ciljeva jeste preciznije evidentiranje koliko dugo osoba boravi na teritoriji zemalja koje koriste sistem.
Digitalna evidencija omogućava automatsko utvrđivanje slučajeva u kojima je prekoračen dozvoljeni period boravka, ali pomaže i pri otkrivanju zloupotrebe ili korištenja lažnih dokumenata i identiteta.
Prema podacima Evropske komisije objavljenim krajem jula, sistem je do tada već evidentirao više od 145 miliona ulazaka i izlazaka.
Drugim riječima, ovo više nije sistem koji se tek testira ili čije se uvođenje očekuje – on se već koristi na vanjskim granicama šengenskog prostora.
Treba li nešto uraditi prije putovanja?
Za samu EES registraciju putnik ne podnosi klasičnu prijavu unaprijed. Postupak se obavlja u okviru granične kontrole.
Najvažnije je imati važeću putnu ispravu i ostaviti dovoljno vremena za prelazak granice, posebno u periodima kada veliki broj građana putuje prema Hrvatskoj i drugim zemljama EU.
Na nekim prelazima dostupna je automatizovana oprema ili samouslužni sistemi, ali konkretna procedura može zavisiti od države i graničnog prijelaza. Evropska komisija navodi da EES omogućava širu upotrebu automatizovanih kontrola upravo kako bi se postupak dugoročno učinio efikasnijim.
EES i ETIAS nisu ista stvar
Ovdje postoji jedna važna razlika zbog koje se putnici često zbune.
EES već radi, dok ETIAS nije isto što i EES.
EES evidentira putnika prilikom prelaska vanjske granice. ETIAS je zaseban evropski sistem putnog odobrenja namijenjen državljanima određenih zemalja kojima nije potrebna viza.
Prema posljednjim informacijama Evropske komisije, ETIAS još nije u funkciji, a njegovo pokretanje predviđeno je za posljednji kvartal 2026. godine. Evropska unija će poseban datum početka objaviti službenim putem.
Zbog toga građani ne trebaju miješati informacije o ova dva sistema niti plaćati navodne ETIAS prijave dok službeni sistem ne počne raditi.
Prije polaska dobro provjerite pravila
Za putnike iz BiH najvažnija promjena jeste da je digitalna evidencija prelaska granice postala sastavni dio putovanja prema šengenskom prostoru.
Pasoš je i dalje ključni putni dokument, ali način na koji se ulazak i izlazak evidentiraju značajno je modernizovan. Biometrijski podaci i elektronska evidencija sada omogućavaju graničnim službama da preciznije prate dozvoljeni period boravka.
Posebno pred praznike, vikende i periode povećanog saobraćaja vrijedi prije puta provjeriti stanje na konkretnom graničnom prijelazu i ostaviti dovoljno vremena za kontrolu.
Jedno je sigurno: pravila prelaska evropskih granica više nisu ista kao prije nekoliko godina, pa se putnicima iz BiH isplati upoznati s procedurom prije nego što krenu na put.
Pročitajte i druge najnovije vijesti iz regiona na Aktuela24.
